Paal en Perk

Nu het wereldkampioenschap gaat beginnen, neemt mijn sympathie voor Louis Van Gaal toe. In Nederland staat hij voortdurend in de kritiek, wordt hij alom afgebrand vanwege zijn keuze voor het verdedigende 5-3-2 systeem.

Het aanvallende 4-3-3 systeem met de buitenspelers, dat eerst in het echt bestond en later een mythe werd, is misschien een van de laatste volkomen uitdrukkingen van de Nederlandse volksaard geweest. Daarin vereenden zich de begrippen vrijbuiter, vrijheid en schoonheid. Het weidse van de Hollandse luchten en de daaraan inherente esoterie van een ooit te vervullen belofte van geluk en een volmaakt leven vonden hun zinnebeeld in het vleugelspel. Individualiteit, handelsgeest en een schip dat met volle zeilen over de einder verdween: een aanvaller, ook hij een jongen van stavast, die aan de zijlijn langs zijn tegenstander glipte had de wereld voor zich. De geometrie van het vlakke land, de wetenschap onder de zeespiegel te leven, de heroïek die hoort bij een land van zeevaarders, er zijn zoveel clichés over Nederland te bedenken, en ze kloppen allemaal. En ze kloppen nog het beste als een elftal er goed uitziet en een rebels karakter uitstraalt.

jan3

Rebels was het waarmerk van het Nederlands elftal in 1974. Tijdens de wereldkampioenschappen in Duitsland werd Nederland officieus wereldkampioen door in de halve finale van Brazilië te winnen. De echte finale moest worden verloren, omwille van de legende die om dat elftal ontstond en die nog immer voortleeft. Een van de legendes komt altijd bij Jan Jongbloed terecht. Een andere doelman had het doelpunt van Müller voorkomen, zo wordt beweerd. Ik heb de video nog eens bekeken. Bonhoff, de Nederlandse Duitser gaat op rechts, voor ons links de zestien binnen, omspeelt Haan, struikelt niet over diens voet en schiet de bal keihard voor. Müller controleert, draait weg van Krol en schiet. De bal verdwijnt akelig dicht langs Jongbloed in het doel. Jan Jongbloed dekt de eerste paal. Hij liep liever dan dat hij dook, lees: koos de juiste positie in plaats van een snoekduik te maken. Als Müller de bal stopt, anticipeert Jongbloed met een paar passen naar rechts. Müller positioneert zichzelf en bal echter voor een schot naar de eerste paal, de korte hoek. Jongbloed keert terug, gewicht op het linkerbeen. Op dat moment maakt Müller een draai van ongeveer 270º en schiet de bal langs het rechterbeen van de keeper.

Jan Jongbloed schreef in die weken een dagboek. Zo heet het in de VI. Het kan ook de sentimentele snik en voormalig hoofdagent Frits Barend zijn geweest die de tekst voor hem opschreef. Die werkte toen voor het weekblad. In ieder geval is de beschrijving van de spanning in de kleedkamer, het gedrag van sommige spelers mooi; Neeskens bijvoorbeeld die zo stil en rustig is dat je haast zou vergeten dat hij er was. Jongbloed constateert ook dat de sfeer in het elftal als bij een clubelftal was, misschien dankzij de successen. Jazeker, misschien dankzij de successen, maar haast wel zeker ook omdat Jan de vliegende kiep was van die elf. Een keeper met een gele trui en witte broek, waar zag je dat. Hij keepte zonder handschoenen en droeg geribbelde kniebeschermers. Die droeg iedere keeper in de jaren rond zijn debuut. (Einde jaren vijftig bij DWS in Amsterdam, club met een van de mooiste tenues uit de geschiedenis van de eredivisie. Eeuwig zonde dat ze niet meer bestaan). Met zijn stijl van keepen was hij zijn collega’s lichtjaren vooruit. Zijn spurts tot bijna aan de middellijn om de bal te onderscheppen waren een sensatie. Nederland speelde niet op de rand van de afgrond; maar in het eindeloze moment van de sprong erover. Jongbloed’s spurts tot diep in de leegte van de eigen helft versterkten het gevoel van gewichtloosheid.

Hier moet ik iets over proporties zeggen. Het voetbal en de spelers van Nederland 1974 pasten perfect bij de proporties van het veld. Dat is in het huidige voetbal niet meer het geval. De spelers zijn groter, breder, fitter. Het voetbal is vele malen sneller; het veld lijkt te klein. Toen was de lange slungel van 1.92 de treurige held in het verhaal; hij mocht hoogstens voorstopper spelen. Bij Nederland was het extreem. Daar was niemand groot, waren ze allemaal van min of meer dezelfde lengte.  Zelfs Jongbloed was met zijn 1.79 op zijn minst een handbreedte kleiner dan andere keepers. Ter vergelijking, Arjen Robben is 1.80 hoog.

Het totale voetbal van Oranje was niet minder dan een openbaring. Voor Nederlanders was het intuïtief herkenbaar vanwege het gebruik van de ruimte, de positionele verhoudingen, de snelheid, het voortdurend in beweging zijn en de daaruit voortkomende vlakverdelingen. Het had te maken met het vlakke land, de polders, de wind en het licht dat door de nabijheid van de zee intenser was. Het had ook te maken met Rembrandt en zijn gebruik van licht en duisternis, de allegorie en de jodenbuurt. En het had te maken met de sociale woningbouw, de ontdekking dat meer ruimte en licht in de woningen goed was voor de gezondheid en de ontwikkeling van de moderne mens.
image

In het stadion de Meer zaten de trainers en de wisselspelers op dezelfde houten banken die in de parken van Amsterdam waren neergezet. Het hout was sociaal-democratisch hout, het beton ook. Wie in de Meer voetbalde, voetbalde op straat.  Daar moest je als tegenstander eerst maar eens aan wennen. Voordat het zover was stond je met 1-0 achter. Dit gogme nam Nederland mee naar Duitsland. De Meer was het geheim achter de 4-3-3. Toen die werd afgebroken hield ook het systeem op te bestaan. Dat viel samen met de derde revolutionaire verandering in het voetbal: het Beckham model, maar dat is een ander verhaal. Nederland verloor de finale omdat Duitsland beter was in die wedstrijd. Dat had met Beckenbauer te maken. Hij en Cruijff waren de twee grote architecten van het moderne voetbal.

louis+van+gaal

Ik merk dat ik op berichten over Louis Van Gaal wacht, wil zijn uitspraken lezen en vind vooraf al dat hij gelijk heeft. Toen hij werd aangesteld als bondscoach heb ik lang met mijn grote vriend Peter Bego erover gesproken. Hij is de auteur van het boek De Schelmenkoning is dood. Daarin beschrijft hij het laatste jaar van De Meer. Hij zat er iedere wedstrijd op de tribune, vak M. Lees dat boek. We hebben vaak over Van Gaal gesproken. Ik geloof dat we allebei heel ergens ver weg diep in ons een zwak voor hem hebben, anders zouden we niet hoofdschuddend, bijna vertwijfeld, jammer-jammer denkend, iedere keer weer opnieuw uitkomen bij de ijdelheid van Van Gaal. Zodra we ons door die grote rijstebrijberg van weerzin hebben heengegeten komen we terecht bij de grote kwaliteit van de man om van een partij ongeregeld een goed elftal te maken, de durf om nieuwe jeugdspelers in te passen en zijn geniale herpositionering van spelers zoals, bij Ajax, Ronald de Boer van spits naar rechtshalf en bij FC Bayern Schweinsteiger van besluiteloze draaitol naar controlerende middenvelder. Dus toen hij het Nederlands elftal onder zijn hoede kreeg, gaven we hem het voordeel van de twijfel. Niet dat hij daarop zat te wachten, Louis.

Ah, een kleine anecdote. Met AFC Taba (Tabak zonder k), waar Peter en ik lange tijd in hetzelfde elftal hebben gespeeld kwamen we vaak bij St. Louis, een vereniging aan de overkant van de Middenweg in Amsterdam, niet ver van het Ajax-stadion. Zowel kantine, kleedkamers, als de bomen om het veld waren bij beide verenigingen van duidelijk sociaal-democratisch karakter. Ajax ging in het voorseizoen vaker bij de kleinere verenigingen op bezoek. Zo ook het Ajax van Van Gaal. Enkele kameraden van St.Louis spotten hem, stapten op hem af en vroegen hem of ze een foto van hem mochten maken, en of hij onder het verenigingsbord wilde gaan staan. De foto van Van Gaal, met boven zijn hoofd duidelijk te lezen de naam van de vereniging, St.Louis, kwam in de kantine te hangen. Zo was-ie dan weer wel. Louis Van Gaal groeide trouwens op in de buurt.

Van de anti-Louis stemming en de algehele ‘het-wordt-niks’ WK-malaise krijg ik weinig mee. Mijn pro Van Gaal is niet een gevolg van een anti zijn tegenstanders. De hetze die het journaille tegen hem voert is een direct gevolg van het feit dat hij de journalistiek serieus neemt, dit in tegenstelling tot de gemiddelde en boven gemiddelde sportjournalist zelf.  Ik heb een paar filmpjes bekeken uit zijn Duitse periode. De Duitsers worden de laatste tijd weer aardig onuitstaanbaar met hun moralistische übergewichtigdoenerij, en zeker de televisie toont een grote BILD-galerij van populistisch gekwaak en gedonder. Dat maakt het al wat makkelijker om partij voor Louis te kiezen.

Zodra Louis “Ach das finden Sie” zegt, weet je hoe laat het is. Vanaf dat moment gaat hij op Socratische wijze op zoek naar de waarheid. Eerst maakt hij duidelijk wat de implicaties van de vraag zijn. Vervolgens definieert hij de indirecte zin van de vraag als vuilspuiterij, verdachtmakerij, roddel en achterklap, zonder dat zo uit te spreken. Dan bakent hij heel zorgvuldig zijn terrein af en zet de journalist te zamen met diens rotzooi bij de bakken van het grof vuil. In principe stelt hij paal en perk. In een ander principe bestrijdt hij het populisme. Daarmee maak je geen vrienden. Vandaar die hetze.

Dezelfde analytische methode paste hij toe op de kwaliteiten van de spelersgroep. Het element ‘verwachtingen’ kon je netzomin toevoegen aan de tactische en technische mogelijkheden van de selectie als doorslaggevende argumenten zoals ‘de Hollandse School’ en ‘omdat de Telegraaf dat graag zou zien.’ Van Gaal zal de beperkingen hebben onderkend en daarom voor 5-3-2 hebben gekozen. In feite heeft hij ook zijn eigen beperking gezien. Hij kan het Nederlands Elftal niet naar het 4-3-3 niveau tillen. Die mysterieuze kracht heeft hij niet. En kijk, dit inzicht maakt hem sympathiek.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in WK 2014 en getagged met , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s