Hollands Licht

Joseph Beuys had niet zoveel met voetbal aan zijn hoed. Hij hield van hazen. Er wordt gefluisterd dat hij verbindingen onderhield met het bovenzinnelijke. Sommige van zijn leerlingen hebben hem in de straten van Düsseldorf gezien, en daarbij duidelijk waargenomen dat er hazenoren dwars door het vilt van zijn hoofddeksel groeiden.

De Duitser Beuys was een groot verhalenverteller. Vaak illustreerde hij die verhalen in driedimensionele vorm, als stilleven, waarbij hij honing, was en vilt gebruikte. Ook wel trok hij grote kalklijnen over een bord, of hij converseerde met een coyote over neef Karl. Hij was een paar keer in Nederland. Het schijnt dat hij Friese voorouders had.

Hij stelde dat het Hollands Licht was verdwenen met de drooglegging van de Zuiderzee. Het was alsof Nederland aan een oog blind werd. Zo’n opmerking gaat natuurlijk verder dan het aanschouwbare feit van een flinke kuil klei waarmee land werd opgehoogd zodat daarop een stad als Almere kon ontstaan.

Hollands licht is uiteraard het licht dat op de schilderijen van lang geleden zichtbaar is, toen de zee en zijn woelige baren zich met iedere storm meer landinwaarts vraten. Hollands Licht scheen ook lang nadat de schildermeesters waren gestorven. In de niet hoorbare ondertoon van Beuys’ opmerking schuilt de observatie dat met het heengaan van dat licht ook de tolerantie is verdwenen.

Nederland was in de twintigste eeuw een land van neerdrukkende religieuze overheersing, die zo neerdrukkend en tot in alle hoeken van de samenleving bespeurbaar was, dat nu een flink deel van het electoraat zich onbewust bekent tot het trauma dat door deze zwartgesokte periode is ontstaan. Een pseudoprins van Oranje kan een greep doen naar de macht.

In Zuid Afrika speelde het Nederlands Elftal ingehouden en sober, omdat dat zo moest van de koningin. Het zou maar eens uit zijn met de frivoliteit. Niet alleen leidde zulk spel tot vroegtijdige uitschakeling maar indirect ook tot een cultuur van het elkaar overschreeuwen met argumenten die zo van domheid dropen dat het beschamend was (en is) überhaupt aan een discussie mee te doen. Maar in de vorige vorige eeuwen bestond er nog geen voetbal.

Toen vulde het licht de hele wereld der lage landen van de vlakke aarde tot hoog boven de wolken. Op wolkenloze dagen droegen de gelovigen een hoge hoed die tot aan de hemel reikte. En bij dageraad dansten ze op Gods akkers waarbij hun lichamen onder de zwarte mantels vreemde harkerige bewegingen maakten. Zodra de zon versen van openbarend licht over steden en dorpen liet schijnen, zat ieder achter het raam en knipperde met de ogen. Geen idee, hoe men zich toentertijd op de tribunes zou hebben gedragen.

Misschien wilde Cruijff vanwege het ontbrekend Hollands licht geen PSV-ers mee naar West Duitsland, en kon Ling van Willy van der Kuijlen zeggen dat die een echt grote voetballer zou zijn geworden, indien hij in Amsterdam was geboren. Den Haag en Amsterdam liggen in de spiegeling van de Noordzee. In Brabant knarst het zand tussen de tanden. De kroonprins had een tweewoordige boodschap mee naar Kaapstad genomen: “Gedenk Egmont.”

Tussen toen en nu liggen eeuwen van mythologische verdraagzaamheid. De enige collectieve tolerantie die ik ken is die jegens intolerantie. Misschien bedoelde Beuys dat met het ene blinde oog.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in seizoen 2010-2011. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s